Historia komputerów

Szkoła Moore’a i uniwersalne komputery przełomu lat 40/50 XX w. – EDSAC

Kolejnym angielskim ośrodkiem, w którym pracowano nad komputerami w latach 40. XX w.  było Laboratorium Matematyczne Uniwersytetu Cambridge.

Ale wróćmy na chwilę do Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. Otóż w 1923 roku przy Uniwersytecie w Pensylwanii powstała Szkoła Inżynierii Elektrycznej. Założycielem, a raczej fundatorem, był niejaki Alfred Moore, stąd jej nazwa Moore School of Electrical Engineering (MSEE). W czasie wojny Szkoła Moore’a stała się ośrodkiem pracującym na rzecz armii, w niej szkolono pierwszych informatyków i twórców komputerów z USA, a od 1946 r.  także inżynierów i naukowców z Wielkiej Brytanii, Francji i Niemiec.


Wilkes w białym kitlu i jego EDSAC (foto. Wikipedia)

Jak wojsko i komputery, to oczywiście pojawił się nasz „stary znajomy” John von Neumann. Był on jednym z wykładowców szkoły oraz konsultantem powołanego i finansowanego przez armię amerykańską Projektu PX. Efektem tego projektu był komputer ENIAC. Jak ENIAC to i musieli się tam pojawić jego współtwórcy John Mauchly i J. P. Eckert. Współtworzyli ENIAC, potem kolejny komputer EDVAC, byli też wykładowcami, ale w 1947 roku odeszli ze Szkoły Moora. Założyli swoją firmę Eckert-Mauchly Computer Corporation, gdzie skonstruowali EDVAC II – pierwszy amerykański komputer komercyjny sprzedawany firmom prywatnym pod nazwą UNIVAC.

Właśnie ta trójka twórców ENIACa prowadziła w 1946 r. letnią szkołę na temat: „Teoria i technika projektowania komputerów cyfrowych”. Słuchaczami byli przedstawiciele armii, urzędów państwowych, uniwersytetów oraz firm prywatnych jak IBM, Eastman Kodak czy General Electric. Jednym ze studentów był też wykładowca z Uniwersytetu w Cambridge Maurice Wilkes.


Pamięć rtęciowa EDSACa (foto. Wikipedia)

Maurice Wilkes był doktorem fizyki w Cambridge, w czasie wojny, oczywiście, pracował dla armii m.in. nad rozwojem radaru. Po zakończeniu II Wojny Światowej został mianowany dyrektorem Laboratorium Matematycznego na Uniwersytecie w Cambridge. Zainspirowany pracami von Neumanna pojechał w lecie 1946 r., a raczej popłynął, do USA na letnie zajęcia do MSEE, a kiedy z nich wracał (a trwało to kilka dni), opracował schemat logiczny nowego komputera nazwanego EDSAC (Electronic Delay Storage Automatic Calculator). Ponieważ Laboratorium dysponowało własnym budżetem, do pracy przystąpiono od razu, a w maju 1949 r. komputer został uruchomiony. W odróżnieniu od poprzednich komputerów budowanych w okresie wojny jak np. ENIAC, EDSAC był projektem wykonywanym dla cywili i nie był opatrzony klauzulą tajności.

Był to komputer oparty na architekturze von Neumanna, w układzie logicznym wykorzystano 3000 lamp próżniowych, miał pamięć rtęciową na akustycznych liniach opóźniających. Przez rurki o średnicy 1-2 cm i długości 1 metra wypełnione rtęcią przepuszczano ultradźwięki, co powodowało powstawanie linii opóźnienia sygnału elektrycznego. Takie opóźnienia pozwalały na zapisywanie sekwencji bitów. 32 rury rtęciowe mogły przechowywać 32 słowa 18 bitowe.

EDSAC pracował z prędkością 500 kHz, dane były wprowadzane do systemu za pomocą kart perforowanych, wyniki drukowały się na dalekopisie. Potem, jako urządzenia wyjścia, zastosowano proste ekrany CRT.


Monitory CRT EDSACa (foto. Wikipedia)

Pierwszy komputer, który wykonał program zapisany w pamięci to SEEM czyli Baby uruchomiony rok wcześniej, lecz był on tylko maszyną testową (o tym pisałem tydzień temu). EDSAC był pierwszym komputerem na świecie, który wykonywał programy zapisane w swojej pamięci i został praktycznie wykorzystany na potrzeby badawcze Uniwersytetu Cambridge.

Pierwszy program, który wykonał komputer, w 1949 r., to obliczenie kwadratów wszystkich liczb od 0 do 99. To zadanie zajęło mu 2 minuty i 35 sekund.

W 1950 r. wykonano na nim obliczenia równań różniczkowych dotyczące częstotliwości genu. Było to pierwsze wykorzystanie komputera w dziedzinie biologii. Z kolei w 1952 roku Sandy Douglas napisał program OXO, czyli przeniósł popularną grę Kółko i krzyżyk na komputer. Dane wprowadzano za pomocą tarczy cyfrowej, takiej jak w starych telefonach analogowych, a grafika, czyli kółka i krzyżyki pojawiały się na prymitywnym wyświetlaczu, którym była lampa katodowa CRT. Chociaż w OXO nie ma żadnego ruchu poza wyświetlaniem się kółka i krzyżyka, można jednak uznać ten program za pierwszą w historii prostą grę komputerową.

EDSAC w przeciwieństwie do swoich poprzedników skonstruowanych do konkretnych celów np. do odkodowania szyfrów czy wyliczeń balistycznych, był maszyną uniwersalną. Otworzył on erę komputerów wielozadaniowych. Był wzorem dla pierwszego angielskiego komputera komercyjnego Leo I oraz niemieckiej maszyny DERA.


R. Marczyński obok EMALa (foto. Wikipedia)

I na koniec polski akcent.  W 1949 roku powstała w Polsce przy Państwowym Instytucie Matematycznym w Warszawie Grupa Aparatów Matematycznych. Skupiała inżynierów i naukowców mających stworzyć pierwsze polskie elektroniczne maszyny liczące. Nie znano wtedy ani słowa komputer, ani słowa informatyka. Jednym z pierwszych pionierów komputeryzacji w powojennej Polsce, od 1953 nazwanej PRLem J,  był Romuald Marczyński, który w latach 1953- 55 skonstruował maszynę liczącą, wzorowaną na EDSACu, nazwaną EMAL  (Elektroniczna Maszyna Automatycznie Licząca). Niestety, była to maszyna zawodna, nie udało się jej uruchomić. Na jej bazie w 1957 r. powstał EMAL 2 – pierwszy polskich komputer cyfrowy wykonujący obliczenia praktyczne w Centrum Obliczeniowym PAN. Oczywiście można powiedzieć, że pierwszym komputerem polskim była bomba Rejewskiego z 1938 r., ale ten dylemat zostawiam Wam.

Ale na polskie komputery nadejdzie czas….

G.Shamot

One thought on “Szkoła Moore’a i uniwersalne komputery przełomu lat 40/50 XX w. – EDSAC

  1. Moj ojciec, Jerzy Reszel, poznal Marczyńskiego juz w Skarżysko-Kamiennej.
    Ojciec pracowal w WAT a potem z Marczyńskim w Centrum Obliczeniowym PAN w Palacu Kultury. Jak bylem w liceum, 1962 – 1966 to gralem w Kółko i krzyżyk z komputerem. Komputer wygral i dostalem wypis z komentarzami. Mozliwe ze to odbylo sie w Politechnice Waeszawskiej. Byl Marczyński i to on chyba napisal ten program. Pokazalem wydruk i opowiadalem o tym w szkole.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

twenty + thirteen =