Historia komputerów

Polskie komputery okresu PRL – MOMIK 8b, system  MERA-300  cz. 1

 

W poprzednim tekście o mikrokomputerach w USA doszedłem już do końca lat 70 XX w. Pora zacząć pisać o rewolucji komputerowej lat 80. czyli o  moim ulubionym temacie – mikrokomputerach PC. Ale zanim do tego dojdę, chcę jeszcze wrócić do polskich mikrokomputerów z lat 70.

Dla przypomnienia –  mikrokomputery to te małe komputery, z monitorem i klawiaturą, które do dzisiaj wykorzystujemy w domu czy w pracy. Są to komputery IV generacji, budowane w oparciu o mikroprocesory. Minikomputery, wbrew nazwie, to duże pudła, często wielkości biurka czy małej szafy, budowane z układów scalonych (stopień niżej w rozwoju technologicznym od mikroprocesorów), tworzą III generację komputerów. Były konstruowane i produkowane głównie w celu obsługi przedsiębiorstw, zakładów produkcyjnych od strony księgowej, gospodarki materiałowej czy wspomagania produkcji.


IBM System/360 (fot. arstechnika.com)

Komputery dla przedsiębiorstw w latach 70.

W latach 1973-74 w USA zaczynały powstawać pierwsze mikrokomputery, które skierowane były do indywidualnych odbiorców. W amerykańskich przedsiębiorstwach królowały natomiast wielkie systemy mikrokomputerowe typu IBM System/360 czy IBM/370, które zinformatyzowały biznes w USA. Pozwalały one nie tylko na obsługę przedsiębiorstwa w jego siedzibie, ale także na pracę online oddziałów firm czy filii banków, rozrzuconych po całym kraju. Przypominam, że Internetu, ani sieci telefonów komórkowych wtedy nie było. Do połączeń wykorzystywano tradycyjne łącza telefonów.

W Polsce o online nawet nie marzono. Brakowało najprostszych komputerów, do zastosowań księgowych czy do zarządzania produkcją w fabrykach. Było to odczuwalne zwłaszcza w pierwszej połowie lat 70. Początki ery I sekretarza Edwarda Gierka to dynamiczny rozwój wszystkich gałęzi polskiej gospodarki, zwłaszcza przemysłu ciężkiego, ale także cukrownictwa, przemysłu papierniczego czy chemicznego. Nowoczesność i pościg za uciekającymi nam gospodarczo i technologicznie krajami kapitalistycznymi wymuszały informatyzację przedsiębiorstw. Tyle, że o komputer w polskich zakładach wcale nie było łatwo. Na komputery z “Zachodu” nie można było liczyć, bo obowiązywało “zimnowojenne” amerykańskie embargo na dostawę wysokich technologii  dla  państw   RWPG   (wspólnego  rynku  krajów  socjalistycznych).  Z kolei w krajach socjalistycznych niewiele było zakładów produkujących nowoczesne komputery. W PRL jedyną fabryką była wrocławska ELWRO, która zresztą była jedną z przodujących fabryk w całym bloku krajów socjalistycznych.

System ODRA-1305 (fot. ze strony elwroinfo.pl)

Zakłady ELWRO produkowały solidne maszyny ODRA, od 1973 r. bardzo dobry system ODRA-1305, ale w ilości kilkudziesięciu sztuk rocznie. Komputerów w fabrykach i przedsiębiorstwach potrzebowano tysiące. I tu znalazło się miejsce dla mikrokomputerów MERA.

Komputery MERA

Pisałem o minikomputerze MERA-400 z racji jego rodowodu. Był kontynuacją mikrokomputera inż. Jacka Karpińskiego K-202. Ale nie była to pierwsza maszyna o nazwie MERA. Wcześniej zbudowano MERĘ-300, o której dzisiaj kilka słów.

Najdłużej produkowaną i największą pod względem ilości wyprodukowanych modeli maszyn, w historii polskiej informatyki, była seria (linia) komputerów ODRA. Maszyny matematyczne, bo tak w PRL-u nazywano komputery, marki ODRA produkowano od lat 60., przez 70., aż po drugą połowę lat 80. we wspomnianych już Wrocławskich Zakładach Elektronicznych ELWRO. Komputery nie tylko były tam produkowane, ale  tworzone i konstruowane przez wysoko wykwalifikowaną załogę wrocławskich zakładów.

Zupełnie inaczej było z serią komputerów MERA.  Chociaż trudno tu mówić o serii, bo najpierw była MERA 300, którą zaczęto produkować w 1973 r. Potem MERA 400, ale następne w kolejności to MERA-217, MERA-100, MERA-60. Ostatnia  była MERA-80 produkowana od 1982 roku. Były jeszcze kalkulatory inżynierskie MERA-203b. Wszystkie te maszyny miały różne rodowody i były produkowane w różnych miejscach. W Zakładach MERA w Warszawie, MERA-STER w Katowicach i Zabrzu, MERA-Błonie w Błoniu i MERA-ELZAB w Zabrzu. Tak naprawdę to łączy je tylko nazwa MERA. Wszystkie fabryki, w których produkowano poszczególne MERY, chociaż były odrębnymi zakładami, miały w nazwie MERA z racji przynależności do zjednoczenia MERA. Zjednoczenie to  skupiało zakłady produkujące urządzenia elektroniczne w PRL-u.

Mikrokomputer MOMOIK 8b. 1973 r. (fot. Informatyka nr styczeń 1972)

MERA-203b, MOMIK 8b

Pierwszą maszyną z nazwą MERA były, produkowane od 1972 r. w Zakładach Urządzeń Komputerowych MERA-ELZAB w Zabrzu, kalkulatory o symbolu 203b. MERA-203b to zaawansowany kalkulator zmiennoprzecinkowy o zastosowaniu naukowo-badawczym. Nie był to taki kalkulator jakiego dzisiaj używamy, o czym świadczy choćby jego waga – 5,5kg. Kalkulatory MERA-203b stworzono w Zabrzu, natomiast w tym samym czasie w Warszawie, w Instytucie Maszyn Matematycznych, skonstruowano mikrokomputer MOMIK.

MOMIK 8b był, jak nazwa wskazuje, minikomputerem 8-bitowym, zbudowanym na układach scalonych TTL; posiadał pamięć 2, 4, 8 lub 16KB, pracował z prędkością maksymalnie do 250 tys. operacji na sekundę. Mógł współpracować z 32 urządzeniami zewnętrznymi, jak czytniki i perforatory taśm dziurkowanych, drukarki, pamięci taśm magnetycznych, dyski zewnętrzne  czy maszyna do pisania.  MOMIK w wersji  8b/100, a potem także 8b/1000 zaczęto produkować w Zakładach Wytwórczych Przyrządów Pomiarowych ERA w Warszawie (potem przemianowanych na Zakłady Systemów Minikomputerowych MERA).

 

MERA-300 system komputerowy dla przedsiębiorstw

Ale MOMIK nie zrobił kariery, ponieważ… stał się sercem  MERA-300, systemu, który skomputeryzował Polskę lat 70.

Mówi się, że w Internecie można znaleźć wszystko. To nieprawda. O tak istotnym komputerze dla polskiej informatyki  jak MERA-300 nie ma prawie nic (jest parę zdań w Wikipedii, ale trudno tę instytucję nazwać źródłem informacji). Nie ma prawie wcale wspomnień pracowników Zakładów ERA/MERA. Nawet nie wiadomo kiedy zmieniono nazwę z ERA na MERA.

Tu chylę czoła przed pracownikami wrocławskiego ELWRO. Oni przynajmniej mają swoją stronę i  publikują wspomnienia z okresu pracy w ELWRO.

Ale do rzeczy. Coś udała mi się znaleźć.

Twórcami systemu MERA-300 byli pracownicy OBR (Ośrodka Badawczo-Rozwojowego) Zakładu Systemów Mikrokomputerowych, działającego przy Zakładach Wytwórczych Przyrządów Pomiarowych ERA, które prawdopodobnie w 1975 r. przemianowano na Zakłady Systemów Minikomputerowych MERA. Jako pomysłodawcę produkcji komputera dla przedsiębiorstw był Bartłomiej Głowacki,  zastępcą dyrektora OBR. Był gorącym zwolennikiem informatyzacji przedsiębiorstw, cały okres pracy w OBR poświęcił na wdrożenie w zakładach ERA/MERA produkcji polskiego komputera dla potrzeb polskiego przedsiębiorstwa. I to mu się udało. Od niego wyszedł pomysł, inżynierowie elektronicy Janusz Popko i Waldemar Romaniuk wykonali projekt logiczny MERY- 300, a inż. Krzysztof Wasiek zajął się zastosowaniami przemysłowymi mikrokomputera.


System MERA-302. 1974 r. (fot. Informatyka nr 1/1974)

W skład systemu MERA-300 wchodziły:

  • mikrokomputer MOMIK 8b/100 jako jednostka centralna (w jednej z konfiguracji był zastosowany MOMIK 8b/1000)
  • urządzenia wejścia/wyjścia: czytniki i dziurkarki taśmy papierowej, maszyny do pisania jako terminale, drukarki, monitory ekranowe, klawiatury itp.
  • pamięci zewnętrzne: kasetowe pamięci dyskowe, kasetowe pamięci taśmowe i pamięci taśmowe.

Oprogramowanie MERA-300 składało się z:

  • oprogramowania technicznego: np. assembler języka MOTIS,
  • systemów operacyjnych: Nucleus, SOWA itd.
  •  języków programowania: BASIC, FORTRAN itd.
  •  bibliotek programów użytkowych.

Rodzina systemów MERA 300 obejmowała systemy MERA-301, 302, 303, 304, 305, 306. Każdy miał inną konfigurację i inne zastosowanie. O tym i nie tylko o tym, za tydzień.

 

Grzegorz Shamot

 

 

Źródła
=================
MERA-300 sprzęt oprogramowanie Biuletyn Mera 1975/08
Polski sprzęt komputerowy na MTP-74 (MERA-300)  Biuletyn MERA 1974/04-05
Krzysztof Wasiek- MERA -300 folder Zakłady Wytwórcze Przyrządów Pomiarowych ERA1974
www.elka.pw.edu.pl/ J. Słomczyński – Mera -300 – pożegnanie jej twórcy dyr. Bartłomieja Głowackiego

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

one × one =