Historia komputerów

Polskie komputery – ODRA 1013, UMC-10, ELWAT, GEO

Pisząc o ELWRO skończyłem na roku 1965, kiedy pełną parą produkowano ich pierwszy seryjny komputer ODRA 1003. Połowa lat 60. to okres, w którym wszystkie ośrodki komputerowe w Polsce konstruowały już komputery II generacji, czyli oparte na tranzystorach, choć zdarzały się jeszcze maszyny lampowe. Powstało wtedy kilka ciekawych komputerów, o których już dzisiaj nikt nie pamięta.

Komputer UMC-10

W 1965 roku, w Katedrze Budowy Maszyn na Politechnice Warszawskiej, powstał UMC-10 –  tranzystorowy komputer zbudowany z wykorzystaniem polskich tranzystorów germanowych. Posiadał pamięć bębnową o pojemności 16K słów 36-bitowych i pamięć ferrytową o pojemności 4K słów 36-bitowych. Urządzeniami wejścia-wyjścia był dalekopis, czytnik kart i perforator kart. Komputer posiadał własny język programowania UMC-ALGOL, napisany na podstawie międzynarodowego programu ALGOL. Pracował z dużą jak na owe czasy szybkością 3000 operacji na sekundę. W przeciwieństwie do UMC-1 maszyna nie została wdrożona do produkcji. Powstały tylko 3 egzemplarze. Poza Politechniką komputer znalazł zastosowanie w Instytucie Geodezji i Kartografii oraz w Państwowym Instytucie Meteorologicznym.


Komputer UMC-10, 1965 r. (fot. www.polskiekomputery.pl)

Komputer dla geodezji GEO

Rok później, w 1966 r., w tej samej Katerze Budowy Maszyn na zamówienie Instytutu Geodezji skonstruowano prototyp specjalistycznego komputera przeznaczonego do obliczeń geodezyjnych – nazwano go GEO-1. Był zbudowany w oparciu o schemat komputerów UMC, posiadał tylko pamięć bębnową o pojemności 16K słów, ale miał więcej urządzeń wyjścia-wejścia. Poza dalekopisem z perforatorem i czytnikiem kart posiadał jeszcze pulpit sterowniczy dla operatora i pulpit techniczny. W 1968 r. udoskonaloną wersję GEO-2 wdrożono do produkcji i wyprodukowano w ilości 11 sztuk. W latach siedemdziesiątych wyprodukowano jeszcze model GEO-20, a w osiemdziesiątych – mikrokomputer GEO-3. Łącznie 28 maszyn typu GEO pracowało w regionalnych geodezyjnych ośrodkach obliczeniowych.


Komputer GEO-1, 1966 r. (fot. Domena publiczna)

Komputer analogowy ELWAT

Również w 1966 r. we wrocławskim ELWRO zespół konstruktorów pod kierunkiem Andrzeja Myszkiera wspólnie z pracownikami Wojskowej Akademii Technicznej skonstruował, wg pomysłu Józefa Kapicy, maszynę ELWAT 1. Była to maszyna analogowa, czyli zbudowana z lamp próżniowych, znacznie szybsza od urządzeń tranzystorowych. Wykorzystywano ją do rozwiązywania równań różniczkowych oraz symulacji procesów. Była przeznaczony dla potrzeb armii, więc niewiele o niej wiemy. Ciekawostką było nietypowe wyposażenie tego komputera. Urządzeniem zewnętrznym były oscyloskop, woltomierz cyfrowy z drukarką i niespotykany jeszcze w polskich komputerach ploter. W okresie od 1967 do 1969 r. wyprodukowano w ELWRO 50 komputerów. Potem zakończono projekt przestarzałego już urządzenia lampowego.


Komputer ELWAT, 1966 r. (fot.”1000 słów o komputerach i informatyce” 1976 r. )

Odra 1013

W  czerwcu 1965 r., w ELWRO powstał prototyp ulepszonej wersji komputera ODRA 1003 o symbolu 1013. Był to komputer drugiej generacji, zbudowany w oparciu o germanowe dio­dy i tranzystory, z pamięcią bębnową i takim samym oprogramowanie jak w Odrze 1003. Różnił się tym, że po raz pierwszy wprowadzono pamięć operacyjną, ferrytową o pojemności 256 słów. Dzięki temu ODRA 1013 była 2 razy szybsza od poprzedniczki  i liczyła z prędkością 1000 operacji na sekundę. Szefem zespołu konstruktorów był Jan Markowski a w skład zespołu wchodzili: Thanasis Kamburelis, Andrzej Zasada, Janusz Książek, Jakub Markiewicz i Andrzej Niżankowski. Do produkcji skierowano maszynę rok później i w ciągu dwóch lat wyprodukowano 84 sztuki.  Z tego 47 maszyn sprzedano za granicę do krajów bloku komunistycznego, m.in. do Związku Sowieckiego, gdzie jeden z komputerów trafił w góry Kaukaz,  na szczyt Elbrusa. Pracował tam bez problemu na wysokości 5642m n.p.m.


Komputer ODRA 1013, 1967 r. (fot. Domena publiczna)

Ciekawostka

W okresie PRL gospodarka była centralnie sterowana przez państwo, a przedsiębiorstwa miały niewiele swobody gospodarczej. Nie tylko podlegały pod ministerstwa, ale też musiały należeć do zjednoczeń. Zjednoczenia zrzeszały przedsiębiorstwa z tej samej branży i tak naprawdę były biurokratyczną „czapą” nad nimi. W 1964 r. powstało Zjednoczenie Przemysłu Automatyki i Aparatury Pomiarowej „MERA”, zrzeszające firmy branży elektronicznej i komputerowej, w tym ELWRO. Od tego momentu przedsiębiorstwo nazywało się oficjalnie Centrum Komputerowych Systemów Automatyki i Pomiarów „Mera-Elwro”, chociaż i tak dalej używano nazwy i logo ELWRO.


Logo ELWRO montowane na komputerach w latach 60.(fot. www.dolny.slask.org.pl)

W tym samym roku powstał Dział Techniczny Maszyn Matematycznych, który w 1967 r. przemianowano na ELWRO SERWIS z biurami w Warszawie, Berlinie, Moskwie i Pradze. Biura zajmowały się nie tylko serwisem, ale też instalacjami maszyn i szkoleniami klientów z zakresu obsługi sprzedawanych im systemów. W 1968 roku otwarto dwa zamiejscowe odziały fabryki w Górze i w Płakowicach. Powstał też Zakład Techniki Wojskowej zajmujący się projektowaniem i wdrażaniem komputerów dla armii. ELWRO wyprodukowało w tym czasie ponad 100 komputerów i stawało się istotnym polskim przedsiębiorstwem. O pozycji i znaczeniu ELWRO w polskiej gospodarce najlepiej świadczy fakt, iż również w 1968 roku powstało Biuro Handlu Zagranicznego ELWRO. W ówczesnej Polsce zezwolenie na prowadzenie handlu za granicą, bez pośrednictwa Centrali Handlu Zagranicznego, otrzymywały duże i najprężniej działające przedsiębiorstwa. Końcem lat sześćdziesiątych były tylko 4 takie firmy: Befama z Bielska-Białej, Cegielski z Poznania, Rafamet z Kuźni Raciborskiej  i wrocławskie ELWRO.

G. Shamot

 

 

 

Źródła
=================
“Polskie komputery rodziły się w Elwro we Wrocławiu”, Pod redakcją G.Trzaskowskiej
“Konstrukcje wykonane w Zakładzie Doświadczalnym Instytutu Informatyki”, Andrzej Skorupski
www.aresluna.org –Okres maszyn cyfrowych Odra
www.dolny.slask.org.pl
www.polskiekomputery.pl

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.