Historia komputerów

Konkurencja Intela- MOS 6502, Chuck Peddle, Commodore PET i NEPTUN-184

O firmie INTEL i pierwszych mikroprocesorach i4004 i i8080 już sporo pisałem. Ostatni tekst był o ZiLOG i i ich niezwykłym procesorze, produkowanym do dnia dzisiejszego – Z80. Dzisiaj pora poświęcić trochę więcej miejsca kolejnemu konkurencie mikrochipów INTELA, procesorze nazwanym MOS 6502, a produkowanym przez małą firmę, ze wschodniego wybrzeża USA, MOS Technology.


Chuck Peddle twórca mikroprocesorów 6800 i MOS 6502 (fot. Domena publiczna)

Motorola i Chuck Peddle

W 1928 r. powstała firma Motorola, znana wszystkim głównie z telefonów i smartfonów sprzedawanych do dzisiaj. Aczkolwiek dział urządzeń telekomunikacyjnych, w tym produkcja smartfonów marki Motorola należy obecnie do chińskiego Lenovo (na marginesie Lenovo wykupiło także dział komputerów PC firmy IBM). Motorola w USA była znana przede wszystkim jako producent urządzeń telekomunikacyjnych dla wojska, podzespołów elektronicznych dla motoryzacji i odbiorników radiowych do samochodów. W latach 70 XX w., kiedy INTEL wystartował z produkcją mikroprocesorów, Motorola także zaczęła prace nad skonstruowaniem swojego mikroprocesora, tworząc pierwszy zespół zajmujący się mikroprocesorami już w 1971 r. W roku 1973 do grupy dołączył inżynier elektryk Chuck Peddle, który wcześniej pracował w General Electric. Z czasem stał się głównym projektantem procesora, który oznaczono numerem 6800.

Kiedy w 1974 r. INTEL pokazał swój mikroprocesor 8080, zespół Peddla kończył prace nad 6800. Peddle uzyskał  16 patentów pracując nad tym procesorem. Oba mikroprocesory weszły na rynek w tym samym czasie, nieco wcześniej intelowski 8080, którego cena wynosiła wtedy 360 USD. Co ciekawe, Motorola  zaczęła sprzedawać swój chip również za 360 USD. Początkowo liczono na współpracę z firmą Hewlett Packard, która chciała montować procesory 6800 w swoich kalkulatorach biurkowych. Niestety wysoka cena utrudniała zdobycie rynku, na którym INTEL sprzedawał już swoje wcześniejsze modele procesorów 4004 i 8008. W dodatku, recesja na rynku amerykańskim zmusiła wiele firm do cięcia kosztów i branża elektroniczna zaczęła zwalniać pracowników. INTEL zwolnił ze swoich zakładów 3,5 tys. pracowników, Motorola – 4,5 tys.


Mikroprocesor MOS 6502 (fot. Domena publiczna)

 

Mimo że Chuck Peddle jeździł do klientów i tłumaczył zalety nowego mikroprocesora 6800, niewiele było zamówień na tak drogi procesor. Peddle proponował nawet zniżki dla  klientów, ale  dyrekcja Motoroli nie życzyła sobie zmiany ceny i ostatecznie Chuck Peddle zwolnił się z pracy, a projekt mikroprocesora 6800 został czasowo zamknięty. Motorola wróci jeszcze na rynek z dużym sukcesem, który zapewni jej mikroprocesor 68000 (tak, taka sama cyfra tylko jedno zero więcej), ale to dopiero w latach 80. XX w.

MOS Technology, MOS 6502

Charles Peddle przeszedł  do małej firmy ze wschodniego wybrzeża – MOS Technology. Powstała ona 5 lat wcześniej, a zajmowała  się produkcją układów scalonych do kalkulatorów Texas Instruments. Razem z siedmioma innymi inżynierami, którzy odeszli z Motoroli mógł w nowej firmie pracować nad procesorem … Motorola 6800.  Dokładniej chodziło mu o zrobienie procesora, który będzie dużo tańszy od INTELA czy Motoroli, ale jednocześnie niewiele odbiegający od nich jakościowo.

Najpierw powstał procesor MOS 6501, można powiedzieć uproszczona wersja procesora Motorola 6800, ale w cenie 25 $, czyli w cenie nieosiągalnej dla INTELA, ani dla Motoroli. Następnie powstał model 6502, który również kosztował 25$. Oba zaczęto sprzedawać w 1975 r., ale to MOS 6502 wdarł się przebojem do branży komputerowej.


Mikrokomputer dla hobbystów MOS KIM-1. 1975 r. (fot.Domena publiczna)

MOS 6502 był procesorem 8-bitowym, z 16-bitową szyną adresową, z 64KB pamięci. Taktowany zegarem 1 MHZ, później także 2 lub 3 MHz. Miał 56 rozkazów i tylko 3 rejestry dostępne dla programisty.  Nie miał, tak jak Z80 ZiLOGa, rozkazów do obsługi urządzeń wejścia/wyjścia.

Commodore PET komputer

Mikroprocesor MOS 6502 był, w porównaniu z konkurencją, prostym procesorem, ale szybkim i do tego tanim. Dzięki temu znalazł zastosowanie w komputerach wielu firm. Przede wszystkim trafił do firmy Wozniaka i Jobsa, najpierw do mikrokomputera Apple I, później Apple II, o czy już pisałem. Trafił także do firm produkujących gry wideo, m. in. Nintendo i Atari. O tym dopiero napiszę.

Pierwszy komputer na bazie MOS 6502 skonstruował Chuck Peddle już w tym samym 1975 r. Był to mikrokomputer nazwany KIM-1, przeznaczony dla elektroników-hobbystów, sprzedawany podobnie jak Altair 8800, w częściach do samodzielnego złożenia (pisałem o Altairze w poprzednich artykułach).

Najpierw sprzedawany był pod marką MOS Technology potem pod marką Commodore Jacka Tramiela. Tramiel był Polakiem z żydowskiej rodziny, nazywał się Jacek Trzmiel lub Idek Tramielski. Po wojnie wyemigrował do USA i zajął się handlem i produkcją w branży elektronicznej  Był założycielem firmy Commodore, która najpierw zajmowała się sprzedażą maszyn do pisania, potem produkcją kalkulatorów (o Tramielu i jego komputerach napiszę osobny artykuł).

Kiedy Tramiel poznał się z Peddlem, ten namówił go do produkcji komputerów osobistych. Najpierw pod szyldem Commodore sprzedawano KIM-1, a od 1977 roku zaczęto produkować kompletny mikrokomputer z monitorem, pod nazwą Commodore PET (Personal Electronic Transactor).


Pierwszy komputer osobisty firmy Commodore, PET. 1977 r. (fot. ze strony www.theeverge.com)

Został on zaprojektowany przez Chucka Peddela i syna Tramiela, Leonarda. PET miał oczywiście procesor MOS 6502, taktowany zegarem 1MHz, miał 4 lub 8 KB pamięci, Posiadał wbudowany monochromatyczny monitor o rozdzielczości 40×25 znaków, a także wbudowany magnetofon kasetowy, który niestety ograniczał miejsce na klawiaturę. Stąd w kolejne wersje PET sprzedawano z magnetofonem zewnętrznym, a w jego miejsce instalowano pełnowymiarową klawiaturę.

PET sprzedawał się nie źle w USA i Kanadzie, bardzo słabo w Europie. Nazwa PET była zastrzeżona przez holenderską markę Philips, dlatego na Starym Kontynencie Commodore PET sprzedawano jako Commodore CBM 3000, a potem CBM 4000. PET nie zrobił większej kariery, ponieważ ograniczała go słaba grafika. Mógł wyświetlać tylko tekst zdefiniowany w pamięci ROM, 40 znaków w 25 wierszach. Kiedy na rynek wszedł Apple II, a potem Atari 400 i Commodore VIC-20, które wyświetlały grafikę rastrową, i to w kolorze, PET przestał być interesującą maszyną.

Nie mniej Commodore PET był pierwszym komputerem osobistym zbudowanym na bazie mikroprocesora MOS 6502, był pierwszym komputerem osobistym firmy Jacka Tramiela Commodore, która zaczynała się liczyć na rynku komputerów PC w Stanach Zjednoczonych.


Europejska wersja Commodore PET- CBM 4000 (fot. ze strony www.thepinsta.com)

Charles Peddle dzięki Motoroli 6800, MOS 6502 i właśnie Commodore PET przeszedł do  historii jako pionier mikroprocesorów i komputerów osobistych, czyli PeCetów.

Ciekawostka bardzo ciekawa

Jak ogólnie wiadomo, tym którzy interesują się choć trochę komputerami, mikrokomputery w Polsce pokazały się dopiero w latach 80. W ELWRO dopiero w II połowie lat 80. Owszem, w 1979 r.  katowickie Centrum Naukowo-Produkcyjne Systemów Sterowania MERA-Ster skonstruowało pierwszy polski mikrokomputer MERA-60, ale było to w kooperacji ze Związkiem Radzieckim i na sowieckich podzespołach.

Okazuje się, że w 1979 roku mieliśmy też inne mikrokomputery i to budowane na bazie dzisiejszego bohatera – mikroprocesora MOS 6502! Był to mikrokomputer NEPTUN-184, który powstał w Pracowni Elektroniki Medycznej w Warszawie, w 1979 r. Wykorzystywano go do, uwaga, cytuję: “sterowania trójosiowego spektrometru neutronów TKSN-420 przy kanale numer 9 reaktora atomowego EWA w Świerku”. Też nic z tego nie rozumiem, ale wiadomo jak reaktor atomowy, to wojsko, a jak wojsko, to tajemnica. Przypomnę, że na informacje o polskich komputerach, czy jak w PRL-u mówiono- maszynach matematycznych-  była ogólnie nałożona cenzura, a do tego reaktor atomowy w tle, więc niewiele o NEPTUN-ie wiemy. Jedyne jego zdjęcie poniżej.

NEPTUN-184 miał zainstalowany procesor MOS 6502, 16 KB RAM i 16 KB ROM, monitor czarno-biały wyświetlający 40×25 znaków. Dodatkowo, jako urządzenie wejścia/wyjścia, była podłączana stacja dyskietek 8 cali lub magnetofon kasetowy. Oprogramowanie BASIC miał wpisane w ROM. Czyli można powiedzieć “daleki kuzyn” Commodore PET. Był on też wykorzystywany w medycynie do sterowania aparatem naświetlającym do leczenia nowotworów.


Pierwszy polski mikrokomputer NEPTUN-184 (fot.ze strony www.polskiekomputery.pl)

Znalazłem informacje że NEPTUN-184 kosztował 800 tysięcy złotych polskich. Średnia pensja wtedy wynosiła około 5 tys. zł. Nie był to jak widać komputer dla ludu z PRL (Polskiej Republiki Ludowej).

Może ktoś coś więcej wie na temat polskiego NEPTUNA-184 z mikroprocesorem MOS 6502? Chętnie o tym napiszę.

 

Grzegorz  Shamot
(dn. 09.09..2018 r.)

 

 

 

Źródła:
=================
https://www.britannica.com
Walter Isaacson – The Innovators.
www.thepinsta.com
www.computerhistory.org
https://www.computerworld.pl
https://polskiekomputery.pl/historia
http://oldcomputer.info

One thought on “Konkurencja Intela- MOS 6502, Chuck Peddle, Commodore PET i NEPTUN-184

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.