Historia komputerów

5 dekad PC-ów. Sinclair ZX-Spectrum  

 

Początki komputerów osobistych to lata 70. XX w. Pierwsze komputery PC były skierowane do hobbystów, którzy potrafili złożyć taki komputer z części i dowolnie go rozbudowywać. Potem zaczęto produkować PC-ty dla małego biznesu oraz dla miłośników gier wideo. Wciąż jednak były to komputery skierowane do wąskich grup odbiorców. Początkiem lat 80. producenci dostrzegli wielki potencjał w rynku konsumpcyjnym. Coraz więcej osób prywatnych chciało mieć w domu komputer do pracy i do rozrywki. Atari, Commodore, Sinclair czy nawet IBM zaczęły produkować komputery z myślą o gospodarstwach domowych jako rynku docelowym.  Dało to początek rewolucji informatycznej lat 80., która spowodowała, że komputer stał się takim samym dobrem konsumpcyjnym jak telewizor czy lodówka. Dzięki ostrej konkurencji między producentami ceny PC-tów w ciągu paru lat spadły z nawet kilkunastu tysięcy do kilkuset dolarów, tak, że stały się osiągalne dla przeciętnej rodziny. Coraz więcej rodzin amerykańskich, brytyjskich, niemieckich stać było na komputer domowy.

 

 BBC, Acorn i porażka Sinclaira

Uświadamiając sobie nadchodzącą rewolucję informatyczną i coraz ważniejsze miejsce komputera na rynku konsumpcyjnym brytyjska stacja telewizyjna BBC ogłosiła projekt „BBC Computer Literacy Project”. W ramach projektu chciano wybrać komputer, który miał być głównym bohaterem programu edukacyjnego „The Computer Programme”. Miał być emitowany w telewizji, w 1982 r. W ramach kolejnych odcinków chciano przedstawić szerokiej widowni komputer osobisty, jego zastosowanie i możliwości. Do programu zamierzano wybrać komputer najbardziej wydajny, z możliwością rozbudowy i łatwy w obsłudze, w tym posiadający prosty system operacyjny. No i oczywiście niedrogi, tak, aby mogły go zakupić szkoły. Jednym ze składających oferty był Clive Sinclair, który bardzo liczył na wygraną swojego komputera ZX-81, no i oczywiście na późniejsze zyski z tytułu sprzedaż do szkół. Oferty złożyło kilka firma, w tym Acorn Computers Chrisa Curry’ego, do niedawna współpracownika Sinclaira, później konkurenta na rynku, a momentami osobistego wroga.

Acorn BBC Micro Model A. 1981 r. (fot. ze strony www.computinghistory.org.uk)

BBC wybrało komputer Acorn o roboczej nazwie Proton, choć przewyższał wymaganą przez BBC specyfikację, również cenowo. Był ponad 2 razy droższy od Sinclair ZX-81. Jednak BBC postawiło na ten komputer, gdyż miał świetne parametry techniczne, duże możliwości rozbudowy, przyjazny system operacyjny i wygodną mechaniczną klawiaturę – wszystko to, czego nie miał komputer Sinclaira. Proton nazwany oficjalnie BBC Micro Model A świetnie się sprzedawał nie tylko w Anglii, także w innych krajach. W Anglii komputer Acorn zakupiło 80% szkół. Clive Sinclair bardzo ciężko przeżył porażkę z największym konkurentem. Zaczął się okres ostrej rywalizacji między byłymi przyjaciółmi, którego finałem była słynna bójka obu panów w barze Baron of Beef. Oczywiście, nie bójka była w ich rywalizacji najważniejsza. Zaraz po porażce w programie BBC Sinclair postanowił pokonać Curry’ego na rynku komputerów domowych. Zamierzał zrobić komputer o znacznie lepszych parametrach, a żeby całkiem pognębić konkurenta, miał go nadal sprzedawać za mniej niż 100 funtów.

 

Sinclair ZX Spectrum

Pierwszy poprawiony model ZX-81 nazwano ZX-81 Color. Miał być zaprezentowany jeszcze w 1981 roku. Przede wszystkim miał mieć powiększoną pamięć i możliwość wyświetlania kolorowej grafiki. Jednak kiedy końcem roku Acorn pokazał oficjalnie swój BBC Micro Model A, Sinclair zmienił koncepcję. Zaczęto pracować nad jeszcze lepszą maszyną. Zamierzał ją pokazać w 1982 r, stąd nazwa robocza ZX-82. W zespole kluczowymi projektantami byli Jim Westwood i Richard Altawasser, odpowiedzialni za część sprzętową oraz Rick Dickinson odpowiedzialny za projekt obudowy i klawiaturę. Szczególnie istotne miały być zmiany w klawiaturze, najsłabszym punkcie komputerów ZX. Używana do tej pory klawiatura membranowa zastała zastąpiona klawiaturą gumową, bardziej wygodną w użyciu, trwałą, a przy tym tańszą. Testowano kilka wersji komputera z plastikowymi klawiszami i plastikową obudową, a także z plastikowymi klawiszami i metalową obudową. Pracowano nad płytą główną, nad pamięciami i nową wersją BASICa, pamiętając stale o kosztach, wszak komputer musiał kosztować mniej niż 100 funtów.

Rick Dickinson ze swoimi projektami ZX-81 i ZX Spectrum (fot. ze strony www.dvdfever.co.uk)

W końcu marcu 1982 r. pokazano nowy komputer o nazwie ZX Spectrum (spectrum – widmo optyczne), co miało podkreślać możliwości wyświetlania wielobarwnej grafiki. Komputer miał procesor NEC D780C-1 z zegarem 3,5 MHz, 16KB pamięci RAM (w opcji 48KB) i 16KB pamięci ROM. Mógł wyświetlać obraz w trybie tekstowy 24×32 znaków lub w trybie graficzny 256×192 punktów. Co ciekawe, Spectrum wyświetlał 8 kolorów w 2 odcieniach jasności, co w praktyce dawało 15 kolorów (czarny w obu odcieniach dawał czarny). Komputer miał możliwość generowania dźwięku, a po raz pierwszy w serii ZX miał również własny głośniczek wmontowany w płytę główną. Wymiary obudowy 23,3×14,4cm były o 1/3 większe od ZX-81, ale klawiatura zajmowała ¾ obudowy, co robiło wrażenie, że komputer jest znacznie większy od poprzednika. Szersza klawiatura zdecydowanie poprawiła obsługę komputera. Kiedy Spectrum trafił do sprzedaży ustalono cenę na 125 funtów, a w wersji z 48KB RAM o 50 funtów więcej.

 

Sukcesy i problemy ZX Spectrum

W kwietniu 1982 r. ukazała się reklama ZX Spectrum podkreślająca możliwości graficzne i dźwiękowe komputera, co przy cenie 125 funtów spowodowała lawinę zamówień. Zakład produkcyjny Sinclair Research był w stanie produkować 20 tys. sztuk miesięcznie, zamówień było tyle, że nie mogli z ich realizacją nadążyć. Na dostawę zamówionego komputera trzeba było czekać nawet 3-4 miesiące. Do tych problemów doszły jeszcze roszczenia firmy Micro APL do nazwy Spectrum, która sprzedawała już komputer do zastosowań profesjonalnych o tej nazwie. Ale to nie był koniec problemów Sinclaira. Wkrótce sprzedano kilkanaście tysięcy komputerów, a okazało się, że mają wadę. Problem „pustego klawisza” objawiał się tym, że czasem system nie odczytywał danych wpisywanych z klawiatury. Błędy naprawiono. Ale z kolei wynikł problem z pamięcią ROM. Pamięć ROM i nową wersję BASICa opracowywała zewnętrzną firmą Nine Tales. Na skutek konfliktu o prawa licencyjne do ROM i problemy z rozliczeniami finansowymi przerwali pracę i zostawili pamięć niedopracowaną.

Gazeta z kuponem zamówienia ZX Scectrum. (fot. ze strony www.dobreprogramy.pl/macminik)

Kiedy po rozpoczęciu sprzedaży ZX Spectrum stwierdzono błąd pamięci ROM, Sinclair uregulował sprawy finansowe z Nine Tales i dogadał się, co do naprawienia ROM. Niestety nie dogadał się co do praw licencyjnych do tej pamięci. Miało to w następnych latach odbić się negatywnie na firmie Sinclair Research. W połowie roku wypuszczono drugą wersję ZX Spectrum z poprawionymi częściowo błędami. Wizualnie różni się ona od pierwszej kolorem klawiszy. Pierwsza miała szare klawisze, druga szare z niebieskim odcieniem. W 1983 roku wychodzi kolejna wersja komputera ZX Spectrum, co najważniejsze dla konsumentów, Sinclair zgodnie z obietnicą zrobił cenę poniżej 100 funtów. Nowe wydanie komputera kosztowało 99,95 funta! Mógł sobie na to pozwolić, bo sprzedaż komputera szła świetnie. W 1982 r firma Sinclair Research na ZX-81 i ZX Spectrum zarobił 8,5 mln funtów. W 1983 było jeszcze lepiej, bo obrót wzrósł dwukrotnie, a zysk przekroczył 13,8 mln funtów.

 

Ciekawostki

Sinclair był na fali wznoszącej, a rok 1984 miał być jeszcze lepszy finansowo. Nikt nie spodziewał się kryzysu, który miał nadejść w 1985 roku. Ale o tym za tydzień.

Wróćmy jeszcze do 1983 r. Dzięki popularności i przede wszystkim dzięki cenie, ZX Spectrum świetnie się sprzedawał. Przegrał wprawdzie rywalizację o szkoły z Acorn Computers, ale był zdecydowanym liderem na rynku komputerów domowych.  W Wielkiej Brytanii był to najlepiej sprzedający się komputer PC w historii. Sprzedaż w USA Sinclair prowadził wspólnie z producentem zegarków Timex pod marką Timex Sinclair. Spectrum dobrze sprzedawał się w Ameryce Południowej, Europie i Japonii. W 1983 roku sprzedaż była tak duża, że ZX Spectrum otrzymał miano najlepiej sprzedającego się komputera na świecie. W sumie cała sprzedaż ZX Spectrum przekroczyła 5 mln sztuk. Sprzedaż jego klonów szła jeszcze lepiej, praktycznie sprzedawano je na całym świecie. Klony ZX Spectrum robiono nawet w Europie Środkowo-Wschodniej, wtedy jeszcze komunistycznej. Tu trafiamy na wspominany polski ślad w historii Sinclaira. W Polsce od 1986 roku zaczęto produkować klon Spectrum, a w zasadzie dwa klony. O tym za tydzień.

Komputery Sinclair: ZX Spectrum i ZX-81. (fot. ze strony www.youtube.com)

Wielu twórców PC-tów przeszło do historii dzięki swoim pionierskim dokonaniom, jak np. Steve Jobs. Wielu stało się milionerami, a niektórzy miliarderami jak Bill Gates. Wielu, jak Jack Tramiel, przeszło do historii jako świetni biznesmeni, wręcz wizjonerzy. Wszyscy, jak Nolan Bushnell i wyżej wymienieni, byli innowatorami. Ale żaden z nich nie zdobył takiego zaszczytu, jakim został obdarzony Clive Sinclair. A w zasadzie Clive Marles Sinclair, który w 1983 otrzymał z rąk Królowej Elżbiety II honorowy tytuł szlachecki i może się tytułować Sir Clive Marles Sinclair.  Wszystko dzięki jego komputerom, które nie tylko skomputeryzowały brytyjskie domy, ale spodobały się samej Królowej. Choć nie mam informacji czy Elżbieta II osobiście korzystała z ZX Spectrum. Może grała w jakieś gry np. szachy albo Pac-Mana?

Grzegorz Shamot

 

 

Źródła
=============
http://www.zxspectrum.pl
https://commons.wikimedia.org
http://www.wikiwand.com
https://history-computer.com
https://www.dobreprogramy.pl/
http://vintagesinclair.co.uk
https://www.dailymail.co.uk
https://www.gamesindustry.biz
www.computinghistory.org.uk
http://dvdfever.co.uk

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

16 − sixteen =