Historia komputerów

Pierwsze Polskie Komputery – UMC 1, ODRA 1001, prof. A. Kiliński

Politechnika Warszawska, prof. Kiliński, UMC 1

Napisałem już o Zakładzie Maszyn Matematycznych, zacząłem pisać o Wrocławskich Zakładach Elektronicznych ELWRO. Pora napisać o trzecim ośrodku, w którym powstawały pierwsze polskie komputery. Politechnika Warszawska. W latach pięćdziesiątych była jednym z pierwszych ośrodków akademickich, w którym zaczęto pracować nad elektronicznymi maszynami obliczeniowymi. Jednym z pionierów informatyki był profesor Antoni Kiliński, pracownik, a potem kierownik katedry Konstrukcji Telekomunikacyjnych i Radiofonii. W jego Katedrze opracowano między innymi serię przeliczników elektronowych dla potrzeb rodzącej się energetyki jądrowej. W 1958 r. do Kilińskiego dołączył późniejszy profesor Zdzisław Pawlak, o którym już pisałem, z racji jego udziału w budowie komputera XYZ. W 1960 r. Kiliński z Pawlakiem opracowali prototyp komputera o nazwie UMC-1 (Uniwersalna Maszyna Cyfrowa). Była to maszyna lampowa, do budowy której użyto bardzo trwałych lamp produkcji niemieckiej. Dzięki temu maszyna charakteryzowała się dużą niezawodnością. Była natomiast wolna, wykonywała zaledwie 100 działań na sekundę. Miała tylko pamięć bębnową o pojemności 4K słów 36 bitowych. Urządzeniami wejścia-wyjścia były dalekopis i czytnik oraz perforator kart. Cała maszyna mieściła się w jednej 2,5 m szafie, co  było jej wielką zaletą, bo ówczesne komputer zajmowały znacznie więcej miejsca. Co ciekawe, procesor wykorzystywał do obliczeń wymyślony przez Zdzisława Pawlaka system liczbowy o podstawie „-2”, niespotykany w żadnych maszynach na świecie. W 1961 roku wyprodukowano na Politechnice Warszawskiej 5 egzemplarzy.


Komputer UMC 1 na wystawie w Moskwie (fot. strona:www.oeit.sep.org.pl)

ODRA 1001 – początek legendy

Przenieśmy się z powrotem do ELWRO. Jak pisałem tydzień temu, dwie grupy młodych  pracowników ELWRO szkoliły się w 1959 r. w Warszawie. Jedna w Zakładzie  Maszyn Matematycznych, druga w Instytucie Badań Jądrowych. Jednym ze szkolących się był inżynier Jan Markowski zatrudniony w Biurze Konstrukcyjnym ELWRO. Kiedy wrócił do Wrocławia został kierownikiem zespołu, który miał skonstruować pierwszy elwrowski komputer. Już po niecałym roku udało im się skonstruować prototyp pierwszego komputera,  który otrzymał nazwę ODRA 1001. Konstrukcja maszyny była oparta na przełączniku S-1, którego plany otrzymali konstruktorzy z ELWRO od pracowników Zakładu Aparatów Matematycznych PAN. ODRA 1001 była maszyną lampową, z pamięcią bębnową, opartą o projekt   pamięci Marczyńskiego z EMAL-2, o pojemności 2048 słów. Działała z prędkością 200 dodawań na sekundę. Urządzeniami wejścia-wyjścia były dalekopis i czytnik kart perforowanych. Wykonano tylko jeden egzemplarz. Ze względu na zawodność komputera nie zdecydowano się na wdrożenie do produkcji, natomiast opracowano ulepszoną wersję nazwaną ODRA 1002. Była to maszyna lampowo-tranzystorowa, znacznie szybsza, bo wykonywała 800 operacji na sekundę, miała większą pojemność pamięci bębnowej i dodatkowo perforator kart na wyposażeniu. Niestety, również była zawodna i nie zdecydowano się na jej produkowanie. Zespołowi Markowskiego nie udało się skonstruować maszyny nadającej się do produkcji, ale jego członkowie zdobyli praktyczną wiedzę i doświadczenie, które wkrótce miały przynieść efekty. A komputery ODRA 1001 i 1002, chociaż nie trafiły do produkcji, zapoczątkowały serię, można powiedzieć, legendarnych komputerów ODRA, które wykorzystywane były w polskich firmach i instytucjach przez 50 lat. Ostatnia ODRA skończyła swój elektroniczny żywot w 2012 r.


Komputer ODRA 1001, 1961 r. (fot. Domena publiczna)

UMC 1 pierwszy komputer produkowany w ELWRO

Końcem 1961 r. zniecierpliwiona dyrekcja ELWRO wyznaczyła inż. Eugeniuszowi Bilskiemu zadanie wyszukania w kraju takiej maszyny cyfrowej, której produkcję można by rozpocząć od razu. Po uzgodnieniach z prof. Kilińskim, inż. Bilski zaproponował maszynę z Politechniki Warszawskiej EMC 1. Projekt został zaakceptowany i po małych modyfikacjach planów urządzenia, w 1962 ruszyła produkcja pierwszego seryjnie produkowanego w ELWRO komputera. I jak się później okazało, pierwszego polskiego komputera seryjnie produkowanego. Poza Eugeniuszem Bilskim w zespole, który wdrożył go do produkcji byli Zbigniew Krukowski, Jan Bocheński, Andrzej Niżanowski, Henryk Pluta, Stanisław Gacek, Stanisław Lepetow, Jerzy Pacholarz i Bronisław Piwowar oraz kilka osób z Politechniki Warszawskiej. Pierwszy egzemplarz komputera trafił do Instytutu Kartografii w Warszawie, a łącznie w latach 1962-64 wyprodukowano 25 sztuk EMC 1. Był to początkiem lat sześćdziesiątych jeden z niewielu seryjnie produkowanych komputerów w Europie.


Produkcja komputera UMC 1 w ELWRO (fot. strona:www.elwrowcy.republika.pl)

Ciekawostka

IEEE Computer Society (Sekcja Komputerowa Stowarzyszenia Elektryków i Elektroników) najbardziej prestiżowa organizacja zrzeszająca elektroników i informatyków z całego świata ustanowiła specjalną nagrodę „Computer Pioneer Award”. Nagroda ta przyznawana jest najwybitniejszym osobom, które przyczyniły się do rozwoju informatyki na świecie – prawdziwym pionierom komputeryzacji. W gronie wyróżnionych znalazło się tylko dwóch Polaków – prof. Romuald Marczyński, twórca EMALa, o którym pisałem wielokrotnie i  profesor i rektor Politechniki Warszawskiej Antoni Kiliński. Obaj otrzymali nagrodę w 1996 roku. Profesor Kiliński pośmiertnie.


prof. Antoni Kiliński (fot. strona:www.oeit.sep.org.pl)

Kiliński już przed II Wojną Światową pracował w Instytucie Telekomunikacji, gdzie konstruował urządzenia do nagrywania i reprodukcji dźwięku. W czasie wojny był oficerem łączności w AK, a po wojnie pracował dla wojska m.in. w Wojskowej Akademii Technicznej. Zajmował się pracami teoretycznymi dotyczącymi teorii niezawodności urządzeń elektronicznych. Praktycznie zajmował się sprzętem radiotechnicznych, tworzył przeliczniki elektronowe dla potrzeb powstającej w Polsce Ludowej energetyki jądrowej. No i był współtwórcą EMC 1, pierwszego polskiego komputera produkowanego seryjnie. Ponieważ wiele lat pracował dla wojska, o wielu jego osiągnięciach nie wiemy. Jeżeli coś wiecie na ten temat, napiszcie, a ja zrobię z tego artykuł.

G. Shamot

 

 

==========================
Źródła:
http://www.oeit.sep.org.pl
www.elwrowcy.republika.pl
Wojciech Nowakowski. „50 lat polskich komputerów. Historia romantyczna”
„Polskie komputery rodziły się w ELWRO we Wrocławiu” Redakcja Grażyna Trzaskowska
Andrzej Skorupski. Początek przemysłu komputerowego – Uniwersalna Maszyna Cyfrowa UMC-1

3 thoughts on “Pierwsze Polskie Komputery – UMC 1, ODRA 1001, prof. A. Kiliński

    1. Owszem, że jesteśmy. Proszę napisać coś więcej. Gdzie znajduje sie muzeum, kiedy jest otwarte i co można tam zobaczyć?

    2. Mogę w następnym tekście napisać info na Wasz temat, bo szczerze mówiąc nie wiedziałem, że takie Muzeum istnieje. W Warszawie i okolicach znane jest tylko Muzeum Techniki- jedyne miejsce, gdzie można stare komputery zobaczyć.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *